De fractie van D66 hecht eraan, na te gaan in hoeverre in de Programmabegroting zaken terug te vinden zijn die zijn ingebracht bij de behandeling van de Midtermreview en de Voorjaarsnota. Ik was nogal teleurgesteld toen ik het programma doornam maar ik ben ook wel wat opgemonterd door het betoog dat namens de fractie van de PvdA is gehouden. Immers, verschillende malen hebben wij getracht om het College voor te houden dat er de laatste jaren het een en ander is veranderd en dat er vooral ook moet worden gekeken naar onze eigen multiculturele Limburgse samenleving waarin kansarmen niet aan hun lot worden overgelaten. Ook nu had ik daarover van alles opgeschreven, maar ik kan mij nu geheel aansluiten bij datgene wat door de fractie van de PvdA, goed gestructureerd naar aanleiding van de gebeurtenissen in Frankrijk, naar voren is gebracht. Ik weet overigens dat ook Jan Marijnissen in Den Haag erop heeft aangedrongen dat men wat dit betreft alert is.

Welnu, voor wij het goed en wel wisten, was er ook in Luik iets aan de hand. Gelukkig is dit weer verstomd, maar wij vragen het College niettemin waar wij in de begroting een reactie kunnen vinden op ons eerder gedaan verzoek om de participatie van minderheden beter uit de verf te laten komen, overigens met de hulp van de doelgroepen zèlf. Ik herinner eraan dat wij het begin van deze zittingsperiode een bepaald aanbod hebben gekregen van een grote groep zelfstandige allochtone vrouwen en er is ook een Limburgs Platform Allochtonen. Wij denken dat er veel meer expliciet beleid moet worden gemaakt, met deze groepen zelf, maar wij horen of zien daar niets van. Wij moeten deze groepen kansarme allochtonen, ook in ons eigen belang, erbij betrekken. Ik voeg hieraan toe dat ook wij constateren dat veel allochtone groepen de VMBO-trajecten niet afronden.

Voorzitter. Spiegeltje, spiegeltje aan de wand; wie heeft de mooiste website in het land? Sinds deze week weten wij dat onze eigen provincie wat dit betreft de beste is. Graag geven wij de afdeling communicatie hiervoor een pluim. Ik heb gezien dat binnenkort de miljoenste bezoeker mag worden verwacht. Welnu, ook dàt is van belang op het terrein van de communicatie, onder meer met de groepen die wij kansarm noemen.

Ruim anderhalf jaar geleden heeft de fractie van D66 op deze plaats aandacht gevraagd voor het fenomeen van de creatieve economie. Daarover wordt nu gelukkig vaker gesproken; ik denk hierbij ook aan de cross-overs. Een provincie die zich profileert als technologische topregio, is slim bezig als zij de twee werelden van economie en cultuur verbindt. Cultuur vergroot de aantrekkingskracht van een regio en functioneert als een magneet voor economische activiteiten. Het belang van de wisselwerking tussen industrie en design is evident. Wie heeft er nog géén Senseo-koffieapparaat? Een halfjaar geleden kon je niet door de stad lopen zonder mensen met dit apparaat te zien sjouwen. Deze wisselwerking levert commercieel waardevolle nieuwe concepten op. Wij vonden het een halfjaar geleden jammer dat wij in deze zaal de handen niet op elkaar kregen voor een motie, gericht op extra budget voor culturele projecten, gericht op jonge makers en creatieve industrie. Wij proberen het vandaag opnieuw, samen met de fractie van GroenLinks. Wij weten dat er op dit terrein ook bij de fractie van de VVD zorgen zijn gerezen. Hoe zit het nu precies met die cultuurbudgetten? Er moet veel te veel neen worden verkocht. Wellicht kunnen wij nu de gedeputeerde op dit terrein wèl helpen. Terecht is gesteld dat er op dit gebied weinig kan worden gedaan omdat de Staten eerder het ophogen van het budget hiervoor hebben afgewezen.

Voorzitter. Naast de cultuur is ook een goede fysieke kwaliteit van onze leefomgeving van groot belang. Daar heeft gezondheid natuurlijk alles mee te maken maar er zijn veel verbindingen. Wanneer bijvoorbeeld de fijnstofproblematiek kan worden aangepakt, kan er ook weer een X aantal projecten in Limburg, die nu stilliggen maar voor de economie zeer belangrijk zijn, worden opgestart. Tegen deze achtergrond kunnen alternatieven voor het autogebruik een bijdrage leveren. Ik denk aan het OV en, voor de kleinere afstanden, de fiets. Wij hebben afgesproken dat bij de concessieverlening voor het OV ook de milieu-aspecten een belangrijke rol spelen. Onze fractie pleit ervoor om, in navolging van Brabantse streekvervoerders, in te zetten op het verbruik van alternatieve brandstoffen, waaronder de puur plantaardige olie (PPO) uit koolzaad. Wij zullen in dit verband een motie indienen. Natuurlijk zal de wereld hierdoor niet meteen veranderen, maar men moet ergens beginnen. PPO vormt een duurzaam alternatief voor fossiele brandstof, en de provincie kan hiermee het goede voorbeeld geven. Wij stimuleren hiermee technologische ontwikkelingen, vergroten de publieke bekendheid van dergelijke mogelijkheden en het gaat om een financieel aantrekkelijk alternatief, mede gelet op de verwachting dat de prijzen voor fossiele brandstoffen hoog zullen blijven. Ook denk ik met betrekking tot koolzaad aan de positieve impuls die PPO voor de agrarische sector in Limburg kan zijn. Deze week hoorde ik dat gedeputeerde Kersten tijdens een symposium over duurzame energie stelde dat men de handen ineen moest slaan om in Limburg ècht te gaan voor die duurzame energie. Voorzitter, daar zeggen wij ja tegen.

Nogmaals, voor de kleinere afstanden in meer verstedelijkt gebied is de fiets een goed alternatief. Automobilisten kennen allang de mogelijkheden van een elektronische routeplanner, maar voor fietsers zijn die er niet. Wat dit betreft zou rekening kunnen worden gehouden met specifieke beperkingen en mogelijkheden, zoals wegen waarvan fietsers wel en automobilisten geen gebruik mogen maken. Sinds kort is er in Zuid-Holland een speciale fietsrouteplanner beschikbaar op internet. Utrecht volgt binnenkort. In beide gevallen is de provincie bij de totstandkoming betrokken. Wellicht is dit ook een idee voor Limburg, dat gezamenlijk met de Fietsersbond kan worden uitgewerkt. Immers, die organisatie kan de expertise van veel vrijwilligers --daar heb je ze weer-- inbrengen.

Voorzitter. Wij roepen de collega's van PvdA en CDA op om een gedane belofte na te komen. Wij hebben bij de behandeling van de Voorjaarsnota gesproken over het belang van het landschapsonderhoud door de agrarische sector en over milieu-educatie. Daar zou werk van worden gemaakt. Enkele uren geleden kreeg ik een bijdrage, bedoeld voor de komende vergadering van de commissie-ruimte en groen, waarin die zaken aan de orde worden gesteld en ik heb gelezen dat die bijdrage mede is bedoeld om collega's, waaronder de fractie van D66, uit te nodigen om te komen met aanvullingen en verbeteringen. Al is het dan op de valreep, ik hoop dat gedeputeerde Driessen hiervan serieus werk gaat maken. Ook bij dit beleidsveld zijn veel vrijwilligers betrokken. Bovendien, het gaat hierbij om ons eigen waardevolle Limburgse landschap.

Mijn fractie constateert dat door het College teleurstellende, niet creatieve antwoorden en reacties zijn gegeven. Het ging allemaal heel gemakkelijk. Er werd slechts gekeken naar de conclusies van enkele moties en vervolgens werd er gezocht naar mogelijkheden om gedane suggesties en voorstellen af te wijzen. Burgers maken dit wel vaker mee in hun contacten met de lokale en de provinciale overheid. Mensen hebben vaak het idee dat verordeningen en regels er zijn om ervoor te zorgen dat iets níet kan. Welnu, daarvan hebben wij ook vanmiddag weer een fraai staaltje gezien. De fractie van D66 pleit daarentegen voor klantgericht denken, waarvoor in dit huis zelfs bijeenkomsten worden georganiseerd. Nou, "klantgericht" denken door dit College ten opzichte van Provinciale Staten is er niet bij. Er wordt niet gedacht: hoe kunnen wij de aangedragen voorstellen en suggesties wèl oppakken? Ik vind deze gang van zaken zeer armoedig.

Voorzitter. De fractie van de PvdA zal de Programmabegroting steunen --en dat vinden wij ook normaal-- maar bij dit debat is toch gebleken dat de wegen van de coalitiepartners wel èrg ver uiteenlopen. Wij constateren dit, het politieke slagveld overziend. Gaan wij na hoe het in de afgelopen periode is verlopen, bijvoorbeeld met gedeputeerden van de PvdA, en hoe men met elkaar is omgegaan, dan moet de conclusie zijn dat er ofwel een bepaald spel wordt gespeeld, ofwel nog een lastig jaar volgt. Ik onderstreep nog eens dat wij in het belang van de burgers de handen ineen dienen te slaan en voor de burgers moeten werken. Overigens, wat de procedure betreft is het bij dit debat anders verlopen dan eerder werd aangegeven. Wellicht moeten wij hierop bij een evaluatie terugkomen.

Voorzitter. Er zijn beschouwingen geweest die niet hebben geleid tot een motie of een amendement, en van een reactie daarop is niets terechtgekomen; ook de heer Van Rey heeft daarop gewezen. Wèl is toegezegd dat er nog een schriftelijke reactie volgt. Tegen die achtergrond vragen wij opnieuw aandacht voor de Limburgse multiculturele samenleving. In verband daarmee is verwezen naar een pilotproject dat te maken heeft met mogelijk extreem gedrag van jongeren op school, maar ik vind meer in het algemeen dat men op dit terrein kansen laat liggen. De verwijzingen van de PvdA-fractie naar de Franse situatie zie ik als een kapstok waar wat dit betreft het nodige aan gehangen kan worden. Dat wil weer niet zeggen, voorzitter, dat wij in deze discussie het buitenlandse beleid willen doornemen.

Wat onze motie nr. 12 over de PPO betreft, zou ik wensen dat niet alleen naar het dictum zou worden gekeken. Daarin is inderdaad sprake van "ten minste 15 bussen". Ik vraag ook en vooral aandacht voor de in deze motie verwoorde overwegingen. Die snijden wel degelijk hout. Wij willen niet de aanbesteding "voor de voeten lopen" door nu in concreto te spreken over die 15 bussen, maar vragen vooral aandacht voor de achtergronden hiervan. Zo kan het College weten dat op dit moment een Limburgs bedrijf accijnsvrijstelling van het ministerie van Financiën heeft gekregen in verband met de productie van 3 miljoen liter PPO. Daar rijden nu in Venlo veegwagens op; ook zijn er andere projecten. De bedoelde onderneming heeft nog brandstof voor de genoemde 15 bussen en ik hoop dat de Staten vandaag op dit terrein door middel van motie nr. 12 een positief signaal afgeven. Immers, op die manier kan de bedoelde Limburgse telercoöperatie de kans worden gegeven om goed innovatief bezig te zijn. Overigens, het Gouvernement gebruikt ook zelf een aantal auto's....

Naar aanleiding van motie nr. 5 over de cultuurgelden kan ik zeggen dat wij instemmen met de opmerking, door de gedeputeerde over de 400.000 euro gemaakt. Wij hadden al geconstateerd dat wat dit onderdeel betreft gedeputeerde Wolfs niet stilzit. Echter, een en ander leidt er niet toe dat de genoemde Jonge Makers voldoende worden geholpen. Verwijzend naar de cultuurgelden en de ervaringen die de VVD-fractie wat dit betreft heeft opgedaan --ik zie dat de heer Verheijen nu aanwezig is-- hadden wij gehoopt dat wij de gedeputeerde voor de komende periode wat meer armslag zouden kunnen geven.

Voorzitter. Ook met betrekking tot de fijnstofmotie denkt het College blijkbaar: hoe kunnen wij er nu voor zorgen dat wij iets niet behoeven te doen? Ik zou zeggen: het is zonder meer positief om bomen te planten in woonwijken en dat zal ook wel goede effecten hebben in verband met het fijnstofvraagstuk. Ook al is die balans nu nog niet helemaal duidelijk en uitgezocht, ik zou zeggen: pak deze kans en laat zien dat Limburg hiermee bezig is. Ook de motie inzake de stageplaatsen krijgt onze steun.