Tijdens de Statenvergadering van 30 mei 2008 heeft Paul Wessels mondelinge vragen gesteld over de gevolgen van de aangekondigde busstaking. Voor het conceptverslag lees verder

• Wat vindt uw college, als opdrachtgever en concessieverlener, van de aangekondigde ontwrichting van het openbaar busvervoer?
• Vindt u dat u als uitvoerder van het Limburgse Provinciale openbaar vervoerbeleid een rol kunt spelen in dit inmiddels verharde conflict?
  Zo ja,.....zo nee.....hoe dan? waarom niet?
• Bent u het met ons eens dat de onlangs in het Dagblad De Telegraaf, door de werkgevers geplaatste advertentie, waarin de buschauffeurs onheus werden weggezet, zeer onverstandig en als dom moet worden gekenmerkt. Excuses door de directies zouden hier op hun plaats zijn. Soms gaat het om euro’s maar soms ook om respect en dat kan wel eens helemaal in het verkeerde keelgat gaan.
• Hoeveel extra geld heeft Veolia dit jaar in Limburg als concessiehouder inmiddels van de Provincie (toegezegd) gekregen, o.a. om de hoge dieselprijzen te compenseren, hoewel wij vinden dat dit een rijksaangelegenheid is?
• Bent u met ons van mening, dat juist de opdrachtgever Provincie Limburg positief afsteekt, vergeleken met de andere provincies, als het gaat om de helpende hand, zolang het Rijk haar verantwoordelijkheid inzake de kostenstijging van brandstoffen niet neemt en compenseert?
• Zijn er de komende 48 uur, voor 1 juni, binnen het IPO nog initiatieven te verwachten? Ook hier hebben we met de gedeputeerde in het verleden al over gesproken. Er zijn acties geweest maar nu is misschien het IPO hier zeer nadrukkelijk in beeld.
• Wilt u zich inspannen om in overleg met het IPO, provinciebreed verantwoordelijk voor het regionale streekvervoer in het land, een bemiddelaar of bemiddelaars te vinden, die onafhankelijk en precies de pijnpunten boven tafel brengen om vervolgens voor beide partijen acceptabele oplossingen aan te dragen?
• Vindt u ook dat de Provincie op dit moment op de eerste plaats moet gaan voor het belang van de reiziger? Niet zo zeer voor de chauffeurs en de ondernemers, maar de reizigers. En dat het conflict over de hoofden van deze consumenten wordt uitgespeeld; reizigers, die naar hun werk/school dan wel op ziekenbezoek willen, ouderen die er even uit willen en die GEEN alternatief betaalbaar vervoer hebben?

De heer Wessels (D66): Onze mondelinge vragen aan de gedeputeerde en het college betreffen het Openbaar Vervoer, ook in ‘ons’ Limburg. We weten allemaal dat er een conflict is tussen de buschauffeurs en de werkgever. En dat dat leidt tot stakingen die heel vriendelijk begonnen, die uiteindelijk wat grimmiger zijn geworden totdat je op enig moment zult merken dat je overdag of ’s avonds laat niet meer kan vervoerd worden. En als er binnenkort niets gebeurt gaat op 1 juni de boel helemaal plat.

Ik stel de vragen omdat wij ook duidelijk opdrachtgever, concessieverlener zijn (Veolia) en in het licht met de andere provincies (Arriva en Connexxion).

• Wat vindt uw college, als opdrachtgever en concessieverlener, van de aangekondigde ontwrichting van het openbaar busvervoer?
• Vindt u dat u als uitvoerder van het Limburgse Provinciale openbaar vervoerbeleid een rol kunt spelen in dit inmiddels verharde conflict?
  Zo ja,.....zo nee.....hoe dan? waarom niet?
• Bent u het met ons eens dat de onlangs in het Dagblad De Telegraaf, door de werkgevers geplaatste advertentie, waarin de buschauffeurs onheus werden weggezet, zeer onverstandig en als dom moet worden gekenmerkt. Excuses door de directies zouden hier op hun plaats zijn. Soms gaat het om euro’s maar soms ook om respect en dat kan wel eens helemaal in het verkeerde keelgat gaan.
• Hoeveel extra geld heeft Veolia dit jaar in Limburg als concessiehouder inmiddels van de Provincie (toegezegd) gekregen, o.a. om de hoge dieselprijzen te compenseren, hoewel wij vinden dat dit een rijksaangelegenheid is?
• Bent u met ons van mening, dat juist de opdrachtgever Provincie Limburg positief afsteekt, vergeleken met de andere provincies, als het gaat om de helpende hand, zolang het Rijk haar verantwoordelijkheid inzake de kostenstijging van brandstoffen niet neemt en compenseert?
• Zijn er de komende 48 uur, voor 1 juni, binnen het IPO nog initiatieven te verwachten? Ook hier hebben we met de gedeputeerde in het verleden al over gesproken. Er zijn acties geweest maar nu is misschien het IPO hier zeer nadrukkelijk in beeld.
• Wilt u zich inspannen om in overleg met het IPO, provinciebreed verantwoordelijk voor het regionale streekvervoer in het land, een bemiddelaar of bemiddelaars te vinden, die onafhankelijk en precies de pijnpunten boven tafel brengen om vervolgens voor beide partijen acceptabele oplossingen aan te dragen?
• Vindt u ook dat de Provincie op dit moment op de eerste plaats moet gaan voor het belang van de reiziger? Niet zo zeer voor de chauffeurs en de ondernemers, maar de reizigers. En dat het conflict over de hoofden van deze consumenten wordt uitgespeeld; reizigers, die naar hun werk/school dan wel op ziekenbezoek willen, ouderen die er even uit willen en die GEEN alternatief betaalbaar vervoer hebben?

Gedeputeerde Kersten: Voorzitter, laat er geen misverstand over zijn dat ook wij in hoge mate betreuren dat er toch zo’n groot conflict is waarvan de oplossing eerder verder weg lijkt te raken dan dichterbij komt. Misschien toch even de contouren geven want je zou bijna de neiging hebben… sommigen kijken Veolia er op aan, anderen wellicht de vakbonden. Ik doe dat niet. Ik beschouw het als een conflict tussen een werkgever en een werknemer. Maar waarom ben ik dan niet zo boos op beide partijen en wel boos op de landelijke overheid. Als je kijkt hoe die conflicten ontstaan… Het rijk is een privatisering begonnen in het Openbaar Vervoer en is daar halverwege mee gestopt tot groot ongenoegen van de particuliere markt Veolia, Arriva,…. Dat is natuurlijk raar. Er wordt een beeld geschetst dat het Openbaar Vervoer in Nederland geprivatiseerd wordt en halverwege worden de spelregels veranderd. Dan kom je al richting die staking, verschillen in CAO’s, waardoor de ene CAO anders is dan de andere. Ten tweede halveert het rijk ineens de BDU-korting in een tijd waarin de energieprijzen met 33% zijn gestegen en ook elders inflatie aan de orde is.
Ten derde is er het gedoe rond de OV chipkaart; dat hoef ik hier niet te vertellen. En als vierde punt heeft de NS in het verleden gezegd het regionale vervoer maar over te laten aan de regionale vervoerders. Maar nu de NS ziet dat daar successen geboekt worden - 30% meer reizigers op sommige lijnen - begint ze te roepen dat dat voor hen misschien toch wel interessant is.
NS heeft een monopoliepositie in een aantal zaken. Als je dat beeld dan ziet, dan snap je de frustratie bij die bedrijven die hierbij het idee hebben dat ze geen faire kans krijgen. Aan de andere kant zijn er de chauffeurs die terecht zeggen dat er verschillende CAO’s zijn en dat er inflatie is in dit land, kortom werknemers die hun rechten willen waarborgen.
Ik heb niet de illusie dat wij in Limburg dat landelijk conflict wezenlijk kunnen beïnvloeden. De staatssecretaris heeft ook gezegd dat hij geen rol voor bemiddeling heeft en dat dat toch tussen de werkgevers en werknemers samen zal moeten geregeld worden. Men moet er samen uitkomen maar dat zal niet makkelijk zijn binnen de context die ik juist schetste.

Ik heb al contact gehad met de vakbonden en met Veolia. En nou wordt het nog vervelender want zowel Veolia en de vakbonden zeggen dat als er één provincie redelijk is geweest in het geweld van die landelijke, weinig betrouwbare rijksoverheid, één provincie die zich constructief heeft opgesteld, is het Limburg. Want wij hebben die BDU-korting gecompenseerd met 8 ton.
Wat hebben wij daaraan uitgegeven: 8 ton binnen het bestaande budget. Daarnaast is Veolia er van overtuigd dat, nadat moeilijke startjaar met 10,5 miljoen verlies, nadat ze echt in de zwarte cijfers aan het komen waren, de reizigersaantallen groeien, het goed gaat en er een goede sfeer is tussen partijen in Limburg.
Een ander voorbeeld waar je over praat is dat de NS moet afrekenen met Veolia. Ook daar krijgen wij steeds meer het gevoel dat dat zwaar in het nadeel is van Veolia, maar daar zijn wij achter de schermen mee bezig.
Dat geeft dus een pakket aan van een partij die best tevreden is over de relatie met ons als opdrachtgever, die zegt daar waar er haren in de soep zitten dat dat niet aan Limburg is te wijten maar aan het rijksbeleid. Dat ergert ons. De vakbond zegt terecht: "wij komen op voor de belangen van onze mensen".

Ik kan dat niet meteen oplossen en IPO doet dat niet. IPO heeft te lijden onder verschillende standpunten. De grote steden bijvoorbeeld vinden dit prima en we hebben pas in IPO verband geconstateerd dat een trein-/buskaartje in Rotterdam 1,6 keer zo duur is dan in de regio’s die geprivatiseerd zijn. Dat zijn toch hele rare dingen, dat je dan als overheid zegt:"die privatisering stoppen we halverwege".

Ik hoop dat dat goed is overgekomen dat ik geen kans zie om iets toe te voegen aan de landelijke discussie, dat ik toch denk dat het echt op landelijk niveau moet opgelost worden; dat Limburg haar verantwoordelijkheid heel erg hoog heeft genomen en daarom eigenlijk extra getroffen wordt. En als ik daar met de vakbond over praat bevestigen ze dat ook. "Ja eigenlijk is dat toch vervelend voor Limburg." Waarom staken ze dan in Limburg? Ja, dat ligt dan aan de vakbonden.
We hebben er 8 ton voor op tafel gelegd en we zijn wel bezig in de landelijke politieke lijn om te lobbyen voor het verhaal dat ik juist geschetst heb. Maar het is heel vervelend en eigenlijk niet terecht naar Limburg toe, vind ik.

De voorzitter: Ik roep op voor de tweede ronde, maar vraag toch enige terughoudendheid gezien dit onderwerp wellicht in een afzonderlijke commissievergadering aan de orde zal komen.

De heer Wessels (D66): Ik hoop dat uw suggestie van die commissie niet nodig is want dan zijn we al weer een paar weken verder, en ik moet er niet aan denken wat er vanaf maandag gaat gebeuren. Nog even een aanvullende vraag. Zien wij hier als provincie in de maatschappelijk-sociale context ook nog een rol, want als dat langer gaat duren en er wordt gesproken van een verharding van weken, dan zullen we in noodverband, denk ik, als Limburg, als organisator van het Openbaar Vervoer moeten gaan organiseren. Tweede bemerking: ik ben blij met de uitvoerige antwoorden van de gedeputeerde, ik vind ze ook zeer steekhoudend. Maar ik ben het niet eens - maar dat ligt niet aan de gedeputeerde - dat de staatssecretaris zegt dat hij hier geen rol in heeft.

En ik heb nog een aanvullende vraag, maar voor ik die stel zou ik willen verzoeken om het onderdeel van dit debat en de beantwoording van de gedeputeerde met grote spoed, vandaag zal niet meer lukken, maar als het nog nodig is maandag, toe te sturen naar de fracties in de Tweede Kamer, naar het ministerie en naar IPO vrienden, zodat daar in ieder geval duidelijk wordt gemaakt hoe wij hierover denken in Limburg met de nodige argumenten, en dat de Tweede Kamer de staatssecretaris dan oproept dat hij wel moet gaan bemiddelen, want dat het anders goed fout gaat in dit land.

Dan de aanvullende vraag. Wij hebben een concessie verleend en er zijn bestekvoorwaarden. En nu even zwart-wit: moeten wij betalen voor niet-geleverde diensten over enige tijd als het mis gaat? Ik snap wel dat als je nu tegen Veolia zegt dat wij ze niets geven, ze nog grotere problemen krijgen. Maar ik wil de vraag wel gesteld hebben, want de directie van Veolia zegt dat ze alles uit de kast haalt. Ik geloof dat ook, maar laten wij maar wat druk uitoefenen want ik heb de indruk dat ik meer een appeltje te schillen heb met Arriva. Daarom moet Veolia uit de kast komen en tegen de twee anderen zeggen dat ze anders een probleem hebben onder elkaar.

De voorzitter: Ik stel voor om bij de tweede ronde van de heer Wessels ook de enkele ronde van de statenleden te combineren.

Mevrouw Tans (PvdA): Ik heb een vraag aan de gedeputeerde en ook een vraag voor de heer Wessels. Aan de heer Wessels zou ik willen zeggen dat ik het jammer vind want werknemers hebben het volste recht om te staken om hun loonsverhoging te kunnen realiseren. Wij vinden als PvdA dat het middel staking niet altijd ten goede komt van de gebruiker van het Openbaar Vervoer maar dat het recht van de werknemer ook het recht is dat ze moeten uitzetten. Ik vind het ontzettend jammer en ik vraag aan De heer Wessels of hij akkoord is dat die werknemers gebruik maken van hun recht en dat ze dat ook kunnen benutten tot ze hun gelijk gehaald hebben bij de vervoerder of bij degene die hun daarin compenseert.

Vraag aan het college: "Vindt u het niet jammer dat u, en ik begrijp dat u daar geen rol in zou kunnen of moeten spelen, ondanks dat het conflict zo hoog opgelopen is dat je wel heel duidelijk zegt het is niet de rol van de provincie om dat gat wat er gaat ontstaan financieel weer bij te spijkeren. Maar u hebt wel een rol als bemiddelaar naar de overheid en naar de werknemers om aan alle mensen heel duidelijk te maken de gevolgen die dit heeft voor de vervoerder. Het was al een negatief saldo, duidelijk kenbaar bij Veolia. Over de financiële gevolgen van deze staking voor het vervoersbedrijf hebben we het op 13 juni in de commissie maar dan willen we wel meer duidelijkheid wat nu de financiële situatie is, de draagkracht van onze toch nog nieuwe vervoerder Veolia.

Mevrouw De Vries (SP): Voorzitter, een vraag in het algemeen voor de gedeputeerde: wij gaan er vanuit dat Veolia op voorhand wist welk avontuur men ging beginnen toen ze de aanbesteding binnenhaalden. Mijn vraag is of Veolia überhaupt niet kan rekenen. Als je een bedrijf overneemt moet je rekening houden met de kosten die de komende jaren op je af komen, welke personeelskosten op je af komen en in ieder geval ook met de indexering. En ik heb heel sterk de indruk dat dat niet het geval is geweest bij Veolia tot nu toe. Ik wil hierover graag uw mening horen. Bovendien vind ik het heel sympathiek dat u toch Veolia over de bol aait, met alle begrip, met alle respect daarvoor. Ik ga er toch vanuit dat u de intermediair niet kunt zijn om dat probleem op te lossen, maar u spreekt over de schuld van de overheid en dan lijkt het belangrijk dat het college de verantwoordelijken in Den Haag op hun verantwoordelijkheid wijst om daar iets geregeld te krijgen. Dan heb ik geen medelijden met Veolia als wel met de werknemers.
Bent u bereid om en de werknemers een hart onder de riem te steken en Den Haag op zijn verantwoordelijkheden aan te spreken?

Gedeputeerde Kersten: Het vervelende van een staking is dat ze nadelen heeft, verdriet doet en geld kost. En wij zijn niet in de rol dat wij de nadelen voor anderen moeten oplossen. Als vakbonden en werkgevers er niet uitkomen is dat vervelend maar ik zie het niet als mijn taak om alle gaten te dichten, los van de vraag of dit realistisch is. Ik kan wel de zorgen overbrengen, ik kan zeggen wat de heer Wessels gezegd heeft dat als het te lang duurt bepaalde mensen in de knel komen. Dat is dan wel een bewuste keuze van partijen die samen daarvoor verantwoordelijk zijn en ik ben niet bereid om te zeggen ik los het wel op. Dat zou al te gemakkelijk zijn.
Wat ik wel wil doen is de zorg die ik hoor overbrengen naar de Tweede Kamer fracties, de partijen die u noemde waaronder Veolia, de vakbonden,… Daarmee doen we wat iedereen toch al zegt in het debat. Dit is niet goed; landelijk zitten daar wat schuurpunten en dat leidt tot dit soort gedoe en in feite staan wij met lege handen.

Om terug te gaan naar het verhaal van Veolia; Veolia heeft 10,5 miljoen verlies geleden in Limburg. 2,5 miljoen door het eurokaartje; dat is onze stomme fout geweest. Dan blijft er 8 miljoen over. In de concessie zijn een aantal miljoenen aanloopverlies meegerekend. Dan blijft 5 miljoen over en dat is helemaal te wijten aan de gestegen dieselprijzen met 33 %. Dat is fenomenaal. Dit is één van de grootste kostenposten en dat is 4 tot 5 percent stijging van de kosten. Daar kan de provincie niets aan doen, daar kan niemand iets aan doen. Daarom vindt Veolia het onbillijk dat in die situatie het Rijk die BDU-korting niet geeft, want daarin moeten die kosten gecompenseerd worden. Dat is allemaal waar, maar dat kunnen wij verder toch niet oplossen. We kunnen alleen hopen dat ze er samen snel uitkomen en onze zorg nog eens bij alle partijen onder de tafel brengen.

Wij zijn niet verplicht om niet geleverde prestaties te betalen. De ritten die niet gereden zijn worden niet vergoed. Dat betekent onmiskenbaar grote schade, ook voor Veolia en in die zin is de verantwoording van die twee partijen dat ze beiden een inschatting moeten maken. Vakbonden moeten inschatten of dit verantwoorde risico’s zijn die ze nemen. Want als het bedrijf het niet redt, hebben ze nog een groter probleem.

Omgekeerd ben ik het met mevrouw Tans eens dat de vakbonden een onvervreemdbaar recht hebben om te mogen staken en daar kunnen wij ook niet tussenkomen, vind ik. Dat is ook gebleken; die staking is juridisch niet aanvechtbaar anders was dat al lang gebeurt. Wij moeten niet betalen voor niet geleverde prestaties. En nogmaals: ik denk dat Veolia goed kan rekenen, maar hier toch last heeft van de startproblemen. Ze hebben een eigen fout gemaakt hebben met het eurokaartje, maar daarnaast is er de problematiek van de wadlopers, nu het net zo goed gaat.

Jammer dat we nu in die positie zitten. We zullen alle partijen via brief en telefoontjes de zorg overbrengen en aandringen op een faire behandeling van Limburg. Ik vind dat Limburg zijn zaken wel goed geregeld heeft en dat kan niet van iedere andere provincie of opdrachtgever gezegd worden.

De heer Wessels: Dank u, mevrouw Tans, dat u mij die vraag stelt. Ik schrok er een beetje van. Ik dacht moet ik dat nog uitleggen dat die staking rechtmatig is. Dat ik 39 jaar de stakingskas vul door lid te zijn van de vakbond, dat betekent dat ik daar helemaal achtersta. Impliciet heb ik het ook proberen uit te leggen, aangezien ik vind dat de directies excuses moeten aanbieden vanwege de advertentie in de Telegraaf waar ze de chauffeurs en vakbonden uitmaakten voor zeer ontevreden jongetjes die 20% kregen terwijl we weten dat daar helemaal niets van klopt.

Degenen die mij van A naar B vervoeren weten dat ik achter hun actie sta wat hun doelstellingen betreft, alleen heb ik ook een verantwoordelijkheid naar mensen die niet staken en de gevolgen dragen van die staking.

Verslaglegging: L. Verhelst (PSG)